Mapaminsalang bagyo posibleng manalasa sa El Niño

ni Dino Balabo

HAGONOY, Bulacan— Posibleng manalasa ang malalakas at mapaminsalang bagyo sa panahon ng El Niño na karaniwang tinatampukan ng kakulangan ng ulan at mainit na panahon.

Ito ang babalang ipinabatid ng Philippine Atmospheric Geophysical Astronomical Services Administration (PAGASA) sa tanggapan ng Department of Agriculture (DA) sa Gitnang Luzon. Ang babalang ito ay nagpapaalala ng paghahanda hindi lamang sa mga magsasakang maaapektuhan ang pananim, kungdi maging sa bawat mamayan, partikular sa mga lugar na karaniwang binabaha tulad ng bayang ito.

“Kung iniisip natin na ang El Niño ay puro init ng panahon at kulang sa ulan, nagkakamali tayo,” sabi ni Felicito Espiritu, information officer ng DA sa rehiyon. Sinabi niya na batay sa paliwanag ng mga dalubhasa sa PAGASA, ang El Niño ay maaaring magdulot ng mapaminsalang bagyo sa panahon ng tag-ulan.

“Hindi imposible na magkaroon tayo ng malakas na bagyo sa nalalapit na tag-ulan dahil sabi ng PAGASA, nagiging erratic ang ating weather system pag may El Niño,” ani Espiritu. Dahil dito, binigyang diin niya ang patuloy nilang pakikipag-ugnayan sa mga municipal agriculture officer at mga magsasaka sa rehiyon para sa akmang paghahanda.

Kabilang dito ang pagpili ng pananim na magiging akma sa panahon. Kaugnay nito, ipinahayag ng PAGASA na posibleng magsimula ang pananalasa ng El Niño sa susunod na buwan. Binigyang diin pa ng ilang dalubhasa na ang nararanasang mainit na panahon ngayon ay bahagi na ng epekto ng pagsisimula ng El Niño.

Ito ay dahil sa nagsimulang uminit ang temperatura sa ibabaw ng karagatan ng dagat Pasipiko mula pa sa unang bahagi ng taon. Ilan sa mga katangian ng El Niño ay ang regular na pananalasa nito tuwing ikalawa hanggang ika-siyam na taon mula sa dagat Pasipiko.

Ito ay karaniwang nagsisimula sa sa pagitan ng Disyembre hangang Pebrero ng susunod na taon. Ito ay kadalasang nasusundan ng La Nina phenomenon na tinatampukan naman ng malalakas na pag-ulan. Batay sa tala ng Pagasa, ang pinakagrabeng El Niño sa bansa ay naitala noong 1997 hanggang 1998.

Gayunpaman, nilinaw ng ilang dalubhasa na sa panahon ng pananalasa ng bagyong Milenyo noong 2006, bagyong Ondoy noong 2009 at mga bagyong Pedring at Quiel noong 2011, ang bansa ay sumasailalim sa mahinang El Niño.

Tubig sa Angat Dam, sumayad na sa kritikal na lebel, oratio imperata ikinakasa

MALOLOS—Sumayad na sa kritikal ang lebel ng tubig sa Angat Dam noong Linggo, Mayo 11, samantalang ikinakasa ng mga pari sa Bulacan ngayon ang pagsasagawa ang panalanging oratio imperata upang umulan.

Kaugnay nito, inamin ng National Power Corporation (Napocor) na hindi pa nasisimulan ang planong cloud seeding operation dam dahil hindi pa sila nabibigyan ng clearance ng Civil Aviation Authority of the Philippines (CAAP).

Ayon kay Inhinyero Rodolfo German, general manager ng Angat River HydroelectricPower Plant (Arhepp), ang pagsayad sa 180 metrong lebel ng tubig sa dam ay naganap ala-1 ng tanghali noong Linggo, Mayo 11.

Ito ay nangangahulugan na pansamantala ng ititigil ang alokasyon para sa irigasyon ng mga magsasaka sa Bulacan at Pampanga.

Sa mas naunang panayam, sinabi ni German ang pagpapatigil ng alokasyon sa magsasaka ay isang hakbang upang matiyak na masusustinihan ang tubig inumin ng

kalakhang Maynila hanggang sa sumapit ang tag-ulan.

Umaabot sa 97 porsyento ng tubig inumin ng may 13 populasyon ng kalakhang Maynila at mga karatig na lugar ang nagmumula sa Angat Dam.

Samantala, bago pa tuluyahg sumayad sa kritikal na lebel ang tubig sa dam ay nagsagawa ng panalangin upang umulan ang mga pari sa Bulacan.

Kabilang sa kanila si Father Dario Cabral na nanguna sa isang misa sa isang parokya sa Barangay Malhacan sa Lungsod ng Meycauayan kahapon ng umaga.

Sa panayam, ipinaliwanag ng pari na walang imposible sa Diyos.

Binigyang diin din niya na nagkikipag-ugnayan na siya kay Obispo Jose Francisco Oliveros sa pagsasagawa ng malawakang panalangin para sa oratio imperata.

Para naman sa ilang source, sinabi nila na dapat isagawa ang oratio imperata sa Mayo 14 kaugnay ng pagdiriwang ng piyesta ni San Isidro Labrado, ang patron ng mga magsasaka.

Ang piyesta ng San Isidro Labrador ay karaniwang tinatampukan ng pagpapaluhod sa kalabaw sa bayan ng Pulilan, Bulacan.

Kaugnay nito, inamin ng Napocor na hindi pa natuloy ang planong cloud seeding operation sa Angat Dam.

Ito ay dahil sa hindi pa sila napagkakalooban ng clearance mula sa CAAP.

“Baka naghigpit daw after the Nueva Vizcaya incident,” sabi ni Cruz-Sta. Rita, ang pangulo ng Napocor patungkol sa insidente ng pagbagsak ng isang eroplano sa Bagabag, Nueva Vizavaya kung saan apat katao ang nasawi, kabilang ang tatlong kawani ng Bureau of Soils and Water Management (BSWM).

Nilinaw din ni Cruz-Sta. Rita na sa pagsasagawang cloud seeding sa Angat Dam ay hindi na pasasakayin sa eroplano angmga kinatawan ng BSWM.

“Wala ng sasakay sa kanila sa plane.  Air Force na ang kasama ng pilot.  Supervision na lang sila,” aniya patungkolsamga kawani ng BSWM.  Dino Balabo

Quarantine dapat ipatupad sa Bulacan upang di kumalat ang kurikong sa mangga

GUIGUINTO, Bulacan—Dapat ng ipatupad sa Bulacan ang isang quarantine o ang pagbabawal ng paglalabas ng mga aning mangga upang mapigilan ang pagkalat ng isang sakit na tinatawag ng mga magsasaka na “kurikong.”

Ang panawagan ay iginiit ng mga magsasaka matapos isama ang ilang piling mamamahayag sa taniman ng mangga sa Barangay Pritil sa bayang ito upang patunayan ang lawak ng pinsalang hatid ng mapanirang sakit.

Bukod sa bayang ito, ang iba pang bayan at lungsod sa lalawigan ay nakapagtala na rin ng sakit na kurikong tuladng Plaridel, Pulilan, at Malolos.

Ngunit ang kakatwa sa kalagayan ng pagkalat ng mapanirang sakit samanggahan ay ang kawalan ng impormasyon ng mga opisyalng agrikkultura sa lalawigan at sa mga bayan at lungsod.

Isa sa kanila ang nagsabi pa ng “eh hindi namin alam, hindi naman nila (magsasaka) ipinapaalaam sa amin.”

Ang pahayag na ito ay ipinabatid ng Mabuhay sa mga opisyal sa lalawigan partikular na kay Gob. Wilhelmino Alvarado na agad na nag-utos na pulungin ang mga Municipal Agriculture Officers sa Bulacan upang masuri ang kalagayan.

Ang utos ay inilabas ni Alvarado matapos magbanta ang mga magsasakang mangga sa Malolos at Guiguinto na puputulin nila ang mga sanga ng mangga nila at itatambak sa paradahan ng gobernador sa kapitolyo upang bigyan diin ang kawalan ng monitoring ng mga opisyal ng agrikultura na hindi nagpupunta sa mga barangay upang makita ang problemang mga magsasaka.

“Malawakna po ang pinsala,maraming bayan na ang infested ng kurikong,” sabi ni Melencio Domingo ang tagapangulo ng Malolos City Agriculture and Fisheries Council (MCAFC).

Dahil sa nabanggit na kalagayan,iisa na lamang ang nakikitang solusyon ng magsasakang tulad ni Domingo.

“Dapat ng mag-quarantine, ipagbawal na ang paglalabas ng mangga mula sa Bulacan para hindi mahawa ang ibang bayan at lalawigan,” sabi ni Domingo na isa rin kontratista na nagbobomba ng gamot sa manggahan.

Ang panawagan ni Domingo patungkol sa pagpapatupad ng quarantine ay may kaugnayan sa pahayag ng mga opisyal ng agrikultura sa Bulacan at Gitnang Luzon.

Ayon kina Cristina Geronimo ng Provincial Agriculture Office at Felicito Espiritu ng Department of Agriculture (DA) sa Gitnang Luzon, wala pang natutukalsang gamot laban sa sakit na kurikong.

Ang nasabing sakit ay tinatawag na “bulutong”, “inarmalite” at “patse sa ibang bahagi ng Bulacan.

Sa ibang lalawigan ito ay tinatawag na “Gloria Gloria”o kaya ay “Nora Nora”.

Ito ay dahil sa ang sakit na kurikong ay nakakahalintulad ng itim na nunal namukha ng tao, tulad nina dating Pangulong Gloria Macapagal Arroyo at artistang si Nora Aunor.

Ayon kay Domingo, ang sakit na kurikong ay nagmula sa lalawigan ng Batangas noong unang bahagi ng dekada 90.

Noong 1999, umabot na ito sa Lungsod ng San Jose Del Monte sa Bulacan at mula noon hanggang sa kasalukuyang ay sinasabing ito ang pangunahing pumipinsala samanggahan sa Bulacan.

Batay sa mga unang pahayag ng opisyal ng agrikultuira sa Bulacan,tinatayang ang sakit na kurikong ay dulot ng pagkalbo ng kabundukan.

Ito ay dahil sa ang cecid fly na nagsasanhi nito ay dating matatagpuan sa kabundukan at sa pagkasira at pagkaubos ng mga puno sakanundukan ay lumipat ito sa mga manggahan sa kapatagan.

Dahil wala pang gamot o pestisidyong natutuklasan laban sa sakit na dulot ng cecid fly,  ipinapayo ng Philippine Council for Agriculture, Aquatic  and Nature Resources Research and Development (PCARRD) ang pagsasagawa ng paglilinins ng mga lilim ng mangga, bukod pa sa pruning o pagbabawas ng sanga ng mangga.

Ayon sa mga dalubhasa ng PCARRD, ang cecid fly ay karaniwang nananatili sa mga damuhan sa lilim ng mangga,kaya’t kung lilinisin iyong ay mawawala ito.

Ang pruning naman ay ipinapayo dahil sa pagtaya na ang cecid fly ay takot sa sinag ng araw at kapag binawasan ang mga sanga at dahon ng punon ay nagbabalik ito sa mga damuhan.

Ayon sa PCARRD, ang cecid fly ay nakakalintuladng lamok at karaniwang nangingitlog sa mga dahon ng mangga.

Kapag ang itlog ng cecid fly ay napisa,ang larvae nito ay nagsisiksik sa mga dahon at bumubutas.

Bumubutas din sa bunga ang larvae ng cecid fly at nagiiwan ito ng itim na sugat o patse.  Dino Balabo

Pagbaba ng lupa, panibagong problema ng mga namamalaisdaan

PAOMBONG, Bulacan—Bukod sa polusyon sa katubigan na nagpababa sa produskyon ng mga isda at iba pang lamang tubig sa Bulacan, pinoproblema na rin ngayon ng mga namamalaisdaan ang pagbaba ng lupa sa baybayin ng lalawigan.

Ang kalagayang ito ay ilang beses ng naiulat ng Mabuhay kaugnay ng pagpapataas ng kalsada sa mga barangay na karaniwang lumulubog sa high tide bilang pagtawag pansin sa mga namumuno sa pamahalaan.

Ngunit sa kauna-unahang pagkakataon ay nakumpirma ang epektong land subsidence o pagbaba ng lupa sa mga palaisdaang matatagpuan sa baybayin ng lalawigan na nakaharap sa Manila Bay.

Ito ay sa pamamagitan ng panayam sa mga beteranong namamalaisdaan sa Bulacan, partikular na sa bayang ito ay sa bayan ng Hagonoy.

Ayon kay Pedro Geronimo, mahigit isang metro na ibinaba ng lupa sa may 15-ektaryang palaisdang kanyang pinamamahalaan sa bayang ito.

Bilang isang beteranong namamalaisdaan, si Geronimo ay mahigit ng 40 taong namamahala sa palaisdaan.

Si Pedro Geronimo habang pinagmamasdan ang huling alimango.

Sa esklusibong panayam, inihayag niya ang karanasan sa pamamalaisdaan.

“Dati kahit tag-ulan nakakapagpatuyo kaming palaisdaan,” kuwento niya.

Ito ay sa pamamagitan lamang ng pagbubukas ng prinsa ng palaisdaan kung mababa ang tubig sa sapat at ilog.

“Tingnan mo ngayon, kahit tag-araw, kailangan pang bombahin palabas ang tubig para makatuyo,” ani Geronimo habang naghihintay matuyo ang palaisdaang pinag-aanihan ng sugpo, bangus at alimango.

Ang pagbobomba ng tubig palabas ng palaisdaan ay ginagamitan ng bangkang de motor na kinakabitan ng lonang nagsisilbing daluyan ng tubig palabas ng prinsa habang umaandar angmakita ng bangka.

Ang tubig na inilalabas na naitutulak elisi ng bangka habang umaandar.

“Mahigit isang metro na ang ibinaba ng lupa dito kaya dagdag na gastos sa pagpapatuyo,” sabi ni Geronimo.

Ayon sa mga dalubhasang sina Kelvin Rodolfo at Fernando Siringan ng University of the Philippines (UP), ang baybayin ng Maynila,Bulacan,Pampanga at Bataan ay bumaba ng dalawa hanggang tatlong sentimetro bawat taon.

Nakakadagdag pa rito ang pagtaas ng lebel ng tubig sanhi ng pagkalusaw ng niyebe sa mas malalamig na bansa.

Batay sa mga pahayag ng mga dalubhasa, ang land subsidence o pagbaba ng lupa sa baybayin ng Bulacan ay sanhi ng over water extraction o sobrang paghugot ng tubig mula sa ilalim ng lupa dulot ng lumalaking pangangailangan sa sariwang tubig ng lumolobong populasyon.

Ang kalagayang ito at naidokumento nina Rodolfo at Siringan sa mga barangay sa baybayin ng Manila Bay.

Bilang pagtugon naman sa paglubog ng lupa sa high tide, nagsasagawa ng pagtaaas ng kalsada sa mga barangay ang mga lokalna pamahalan.

Ngunit sa hanay ng mga palaisdaang pinagkukunan ng malaking produksyon ng isda at iba pang lamang dagat, halos wala pa ring interbensyon o pag-aaral ang pamahalaang lokal.

Ayon kay dating Bokal Patrocinio Laderas, apektado ng pagbaba ng produksyon sa isda ang ekonomiya ng isang bayan partikular na ang Hagonoy at Paombong.

Ito ay dahil sa maraming  mamamayan ang umaasa sa produksyon ng pangisdaan ng Bulacan hindi lamang para sa pagkain, kundi para sa trabaho at negosyo.

“Hindi kasing lucrative dati ang fishpond sa Bulacan dahil sa samut-saring factors,  sabi ni Laderas na isang beterano sa larangan ng pamamalaisdaan.

Inayunan din ito ni Kagawad Alfredo Lunes ng Barangay Pugad sa bayan ng Hagonoy.

Inihalimbawa niLunes ang kanilang barangay na nakadelintera sa Manila Bay na kapag tumataas ang tubig sa dagat o high tide ay lumulubog at kung may bagyo ay sinasampa ng alon maging ang bubong ng kanilang bahay.

“Malaki na talaga ang ibinaba ng lupa sa tabing dagat,” sabi ni Lunes at inihalimbawa ang Aroma Beach na ngayon ay lubog na tubig dagat.

Ang Aroma Beach ay isang sand bar sa baybaying ng Barangay Pugad na dinarayo noong dekada 80 at 90.   (Dino  Balabo)