Ka Kiko, 20 pang cultural masters pinarangalan ng NCCA

Francisco "Ka Kiko" Eligio, 1925-2012

MALOLOS—Iginawad ng National Commission on Culture ang Arts (NCCA) ang pagkilalang “Cultural Master” kay Francisco “Ka Kiko” Eligio at sa 20 sa pagtatapos ng tatlong araw na Dayaw Festival sa lungsod na ito noong Huwebes ng gabi, Nobyembre 29.

Ang parangal ay iginawad sa bakuran ng makasaysayang simbahan ng Barasoain na tinampukan ng isang masaganang kainan at pagtatanghal ng ibat-ibang katutubong grupo na lumahok sa pagdiriwang.

Inihalintulad ni Dr. Joycie Dorado-Alegre , tagapangulo ng NCCA sub-commission on cultural communities and traditional arts (SCCTA) ang pagtitipon sa Barasoain sa pagtitipon ng mga kinatawan sa Kongreso ng Malolos 114 na taon na angnakakaraan.

“This is historic and symbolic event because it happened 114 years after the opening of Malolos Congress,” ani Dorado-Alegre at iginiit na ang may 600 katutubong lumahok sa pagdirwang ng Dayaw 2012  ay kumakatawan sa 47  grupo ng katutubo sa buong bansa.

Tinugon ng mahabang palakpakan ng mga lumahok ang pahayag ni Dorado-Alegre at sinabi ng ilan na ang pagtitipon ay nahahalintulad din sa isang pambansang “tribal council” na walang kahalong pulitiko.

 Hinggil sa 21 isang cultural masters, sinabi ni Dorado Alegre na sila ang patuloy na nagsusulong mga mga kalinangan ng mga katutubo sa ibat-ibang panig ng bansa.

Sinabi niya na ang mga pinarangalan ay nabibilang na sa school of living traditions.

“Their skills and craftsmanship are unparallel and a testament of our creativity and colorful traditions,” sabi ni Dorado-Alegre.

Una rito, sinabi ni Dr. Felipe De Leon,tagapangulo ng NCCAna marami ang matututunan ng mga Pilipino sa mga katutubo.

Binanggit din niya ang nilalaman ng pahayag ni Pangulong Benigno Aquino na binasa ni dating Senador Jamby Madrigal sa pagbubukas ng Dayaw 2012 Festibal kung saan ay sinabing ang kalinangang Pilipino mula Luzon hanggang Mindanao ay naimpluwensiyahan ng mga katutubo.

Ayon kay De Leon, ang mga katutubo ay dapat maging tagapagturo ng mga Pilipino dahil sa napanatili nila ang kanilang kalinangan samantalang ang mga taga kapatagan ay naimpluwensiyah ng ibat-ibang kalinangan.

 Patungkol sa 21 cultural masters, sinabi niya na ang mga ito at nagsisilbing tagapagtaguyod ng katutubong kalingan.

Ang 21 cultural masters ay pinangunahan ni Francisco “Ka Kiko Eligio, ang maestro ng paggawa ng singkabang kawayan mula sa bayan ng Hagonoy.

Francisco "Ka Kiko" Eligio ng Hagonoy at
ang kanyang mga obrang kinayas na kawayan

Si Ka Kiko ay yumao sa edad na 87 noong nakaraang Setyembre.

Ang iba pang pinarangalan ay sina Michael Dexter Aliguyon ng Kiangan,  cultural master (CM) sa Ifugao performing arts; Emilia Alindayo, (Ifugao textile weaving at clothing), Ellenera Aliguyon (Ifugao performing arts, loom weaving, textile weaving at clothing).

Amparo Mabanag ng Mountain Province (Ga’dang cloth weaving and accessory making), Rebecca Reyes ng Abucay, Bataan (Ayta Magbukon performing arts), Cenia Lastrilla ng Calinog, Iloilo (Panay-Bukidnon epic narration with chanting, Binanog dance and Panubok hand embroidery), Aurelio Damas ng Calinog, Iloilo (Binanog dance), Nedemio Badac ng Brooke’s Point, Palawan (Pala’wan dances and songs).

Gloria Emag of Aborlan ng Palawan (school of living traditions on Tagbanua music, songs and dances), Richard Impil ng Bagong Silang, Don Salvador Benedicto (Ati language, music and dance), Marleta Mahinay ng Sagay City, Negros Occidental (Ata pandan mat weaving), Rodrigo Panganiban ng Nabas, Aklan (Ati traditional baskets and crafts), Delia Pauden ng Hamtic, Antique (Ati languages, songs, dances  and literature).

Janeth Hanapi at Kamaria Sabturani ng Sofronio Espanola, Palawan (Jama Mapun mat weaving), Tirso Serdena ng Gasan, Marinduque (Kalutang playing),  Abbay Tacabil  at Solaw Duca, kpwa ng Sanggani, Davao Del Sur (Sangir dances & musical instruments playing; and mat weaving, respectively), Florita Umilos ng Zamboanga Del Norte (Subanen basket weaving), at Datu Josefino Gonlibo of Maramag, Bukidnon (Manobo beads and accessories making).  (Dino Balabo)

Kalinangan at produktong katutubo tampok sa pagdiriwang ng Dayaw 2012 sa Bulacan

Katutubong Aeta ng Porac, Pampanga.

MALOLOS—Tampok ang mga katutubong kalinangan na kinabibilangan ng mga laro, ritwal, pagkain sayaw, awit at mga produkto sa taunang pagdiriwang ng buwan ng mga katutubosa Bulacan mula Nobyembre 27 hanggang 29.

Ito ay tinaguriang “Dayaw 2012” na pangungunahan ng National Commission on Culture and the Arts (NCCA) kasama ang pamahalaang panglalawigan ng Bulacan at ang pamahalaang panglungsod ng Malolos.

Ang tatlong araw na pambansa at engrandeng pagdiriwang ay may temang “Katutubong Pamumuhay, Halawan ng Aral sa Buhay.”

Ayon kina Felipe De mesa at Emelita Almosara, tagapangulo at patnugot na tagapagpaganap ng NCCA, ang Dayaw 2012 na bahagi ng pambansang pagdiriwang ng Buwan ng mga Katutubo.

Katutubong Ati ng Isla ng Boracay.

Ito ay inorganisa ng NCCA’s Subcommission on Cultural Communities and Traditional Arts (SCCTA) sa pangunguna ni Commissioner Joycie Dorado-Alegre na tatampukan ng mga pagtatanghal ng iba-ibang grupo ng katutubo sa bansa.

Itatanghal din sa tatlong araw na pagdiriwang ang mga sayaw, awit, ritwal, laro, sining, mga produkto ng mga katutubo at maging mga demonstrasyon ng pagluluto ng kanilang mga pagkain.

Ayon kay Felipe, ang Dayaw 2012 naglalayon na itanghal ang kahalagahan at mayamang katutubong kalinangan maging ang mga usapin at hamon na kinakaharap ng mga katutubo sa panahong ito.

Layunin nito na maipakita ang mga tradisyunal na karunungan upang magsilbing inspirasyon sa paghanap ng solusyon sa mga makabagong suliranin; at mapagyaman ang kaalaman ng iba pang grupo katulad ng mga Tagalog at mamamayan ng kalakhang Maynila.

Sinabi pa ni Felipe na daan-daang kinatawan ng mga grupo ng katutubo mula sa ibat-ibang panig ng bansa ang darating sa Bulacan sa tatlong araw na pagdiriwang.

Ito ay kinabibilangan ng mga katutubong Gaddang, Isinay, Tinggian, Itneg, Ibanag, Yogad, Itawit, Malaweg, Ivatan, Bugkalot, Isnag, Kalinga, Ifugao, Ibaloi, Kankanaey, Balangao, Bontok, Applai, Ayta, Mangyan, Palawani, Molbog, Jama Mapun, Tagbanua, Pala’wan, Batak, Cuyunon, Agta, Ati, Panay Bukidnon, Waray, Abaknon, Yakan, Subanen, Manobo, Higaonon, Bagobo, Mandaya, Mansaka, B’laan, Sangir, Ata Manobo, T’boli, Teduray, Arumanen, Mamanwa, Maranao, Magindanao, Iranun at mga Tausug.

Kabilang sa mga gawaing inihanada ng NCCA sa tatlong araw na pagdiriwang sa loob ng bakuran ng kapitolyo ng Bulacan ay ang pagtatanghal ng mga katutubong sayaw at awit, katutubong Laro, Kuwentuhan sa Sari-Sari Store, Dayaw Tyange, impormal na talakayan at pagbebenta ng ibat-ibang produktong katutubo.

Magsasagawa rin ng pormal na talakayan sa Capitol Gymansium kung saan ay tatalakayin ang mga paksa hinggil sa Community-based Tourism Program na naglalayoing maghatid ng trabaho s amga katutubo; usapin sa climate change; talakayan sa pagbuo ng Department of Education (DepEd) ng kurikulum para sa mga katutubo.

Magsasagawa rin ng mga pagtatanghal ang ilang grupo ng katutubo sa SM City Baliwag, SM City Marilao at sa Robinsons Pulilan.

Sa Capitol Gymansium, mapapanood ang mga piling pelikula mula sa Cinemalaya hinggil sa mga katutubo, at ang sarwelang Bulakenyo na tinawag na Kakarong ay mapapanood sa Nicanor Avelardo Auditorium sa ikalawang palapag ng gat Blas Ople Building.

Bawat taon, pinangungunahan ng NCCA ang pagdiriwang ng Buwan ng mga katutubo sa iba-ibang bahagi ng bansa sa pamamagitan ng Dayaw.  Ang pagdiriwang ay ayon sa itinatakda ng Presidential Proclamation 1906, na nagdeklara sa buwan ng Oktubre bilang buwan ng mga katutubo.

Noong 2007, isinagawa ang Kalimudan: Panaghi-usa sa Mindanao  o Mindanao Indigenous Peoples’ Gathering na isinagawa sa lungsod ng Davao Citykung saan ay itinampok ang mga katutubo sa Mindanao.

Noong 2008, isi9nagawa sa Lungsod ng Santiago sa isabela anf Timpuyog: Indigenous Peoples’ Month Celebration  sa Luzon kung saan ay itinampok ang mga katutubo sa Luzon.

Noong 2009, isinagawa ang “Dungog” o ang Indigenous Peoples’ Festival  sa Lungsod ng Roxas sa Capiz.

Ang Dayaw 2010 ay isinagawa sa Kalakhang Maynila, at noong 2011, ito ay isinagawa sa Lungsod ng Tagum sa Davao del Norte.  (dino balabo)