Tilapiang aanihin nalipol sa init ng panahon

 

Larawang kuha ni Annejoelica Esguerra.

PULILAN, Bulacan—Libo-libong tilapia na aanihin na lamang ang unang naging mga biktima ng patuloy na pag-init ng panahon sa Bulacan.

Kaugnay nito, muling ipinaalala ng Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR)  sa mga namamalaisdaan na tutukan ang pagpapatubig sa kanilang palaisdaan; samantalang nananatiling ligtas sa red tide ang Bulacan.

Ayon kay Dr. Remedios Ongtangco, direktor ng BFAR sa Gitnang Luzon, ang insidente ng fish kill ay naganap sa Barangay Taal, Pulilan Bulacan.

Ito ay ang swimming pool na ginawang palaisdaan ni Consuelo Cabrera, isang 34 anyos  na balikabayan

“She called me and said that here tilapia are dying, and I sent a team to inspect,” ani Ongtanco patungkol sa BFAR-3 Fish Health team na binubuo nina Carmen Agustin, Gonzi Coloma, Liezl Monido at Haider Ramos.

Batay sa ulat ng Fish Health Team ng BFAR, ang pagkamatay ng mga alagang tilapia ni Cabrera ay sanhi ng biglaang pagbabago sa temperatura at pagtaas ng unionized ammonia na tinatawag ding toxic ammonia.

Ayon pa sa ulat ng Fish Health Team, ang ideal na unionized ammonia sa tubig ay dapat 0.300 miligram bawat litro.

Ngunit sa kanilang pagsusuri umabot sa 2.66 hanggang 3.15 miligram bawat litro ng tubig ang unionized ammonia sa palaisdaan ni Cabrera.

 

Larawang kuha ni Annejoelica Esguerra.

Sa panayam, sinabi ni Cabrera na bago maganap ang fiskill ay mainit ang panahon ngunit noong Linggo ng gabi ay biglang umambon.

Kinabukasan ng umaga,ilang mga isda niya ang nagsimulang lumutang at tuluyang nalipol angmga ito noong Martes.

“This is the first time it happened to us,” sabi Cabrera na nagsimulang maghulog ng 8,000 binhi ng tilapi a noong 2012 at nasunda pa ng 5,000 nitong nakaraang taon.

“Ihaharvest na lang namin, nagkamatay pa,” aniya.

Batay sa ulat ng Fish Health Team, ang paglaki ng mga tilapia sa palaisdaan ay isa rin sa dahilan ng pagkamatay ng mga ito.

Ito ay dahil sa ang mga isda ay halos isang kilo na ang bigat ng bawat isa.

Batay sa naunang pahayag ng BFAR,ipinayo nilana bawasan ang mga isda sa palaisdaan kapag malalaki na ito upang lumuwag ang palaisdaan.

Ito ay sa pamamagitan ng selective harvesting.

Batay sa rekomendasyon ng BFAR, ang selective harvesting ay isang hakbang upang matiyak ang kaligtasan ng mga alagang isda.

Ito ay upang hindi nag-aagawan ang mga isda sa nalalabing oksiheno sa tubig.

Samantala,ipinalala ni Ongtango sa mga namamalaisdaan na maging mapagbantay sa kanilang palaisdaan dahil sa biglaang pagbabago ng temperatura na nagdudulot ng fish kill.

Sa karagatan naman,ipinagmalaki ni Ongtangco na nananatiling ligtas sa red tide ng Bulacan.

Ngunit ang mga isda at ibang lamang dagat na huli baybayinng Bataan ay mataas pa rinang naitalang red tide toxins.Dino Balabo at Annejoelica Esguerra

Libo-libo lumahok sa Linggo ng palaspas, benta ng palaspas bumaba

Barasoain Church. Anjeline Domingo

 STA. MARIA, Bulacan—Muling natigib ng libo-libong mananampalatay ang bawat simbahan sa Bulacan kaugnay ng pagdiriwang ng Linggo ng Palaspas.

Karaniwan sa mga nagsimba ay bumili ng palaspas sa labas ng simbahan, ngunit ilang nagtitinda ang nagsabing mas mababa ang kanialng benta sa taong ito.

Ang Linggo ng Palaspas at hudyat ng isang linggong paggunita ng sambayanang kristiyano sa taunang semana santa na tinatampukan ng pagtitika, panalangin, penitensiya, pabasa ng pasyon, pagtatanghala ng mga senakulo at pag-aayuno.

San Isidro Labrador Church, Pulilan. Annejoelica Esguerra

Ito isa ring pag-aalala sa muling pagpasok ni Hesu-Kristo sa lungsod ng Jerusalem may 2,000 taon na ang nakakaraan.

Batay sa sa Bibliya, si Hesu Kristo na sakay ng isang asno ay sinalubong ng mga taga Jerusalem ng may pagbubunyi na natutulad sa sa isang hari.

Ito ay dahil sa panahojg iyon, ang bansang Israel ay nasa ilalim ng pamamahala ng mga Romano at ang mga Israelita at naghahangad na magkaroon ng isang hari na magliligtas sa kanila.

Ngunit batay sa mas naunang paliwanag ni Fr. Pros Tenorio, kura paroko ng Divine Mercy National Shrine sa Marilao, ang pagpasok ng Panginoong Hesu-Kristo sa Jerusalem sakay ng isang asno ay may ibang mensahe.

Ito ay nagbabadya ng pagliligtas sa kasalanan ng sangkatauhan.

Ipinaliwanag pa ng pari na ang kung ang mga Israelita ay naghahangad ng kaligtasan sa mga Romano, ang hatid ni Hesu-Kristo ay kaligtasan ng espiritu at hindi ng katawang lupa.

Sta. Maria Church. Jedd Santos

Kaugnay nito, sinalubong ng mga Bulakenyo ang pagdiriwang ng Linggo ng Palaspas ng may pag-asa at pagpapakumbaba.

Ayon kay Jun Santos, 38 ng bayang ito, sisimulan niya ang isang linggong pag-aayuno.

Iginiit niya na ito ay hindi lamang para sa pagbabawas ng pagkain, sa halip ay pagtigil sa bisyo tulad ng paninigarilyo.

Ang iba naman ay umaasa ng biyaya na ihahatid sa kanila ng nabendisyunang palaspas.

Sa bayan ng San Rafael, ang pagbebedisyon sa s amga palaspas ay pinangunahan ng mga pari ay mga lay leader ng simbahan tulad ni Dely Gonzales.

Sa Lungsod ng Malolos, sinabi ni Leonas Robena na medyo bumaba ang benta nila ng palaspas.

“Mas matumal ngayon,” ani Robena na 10 taon ng nagtitinda nt palaspas na yari sa dahon ng palmera at sasa.

Katulad ni Robena, si Roslyn Cruz ng Bocaie ay dumayo pa sa Simbahan ng Barasoain upang magbenta ng palaspas.

Sinabi ni Cruz na hindi sila makapagtaas ng presyo dahil ang karaniwang tawad sa kanila ay halagang P20.

Sa bayan ng Hagonoy, maaga ring nagsigising ang mga residente upang lumahok sa Linggo ng Palapas.

Ito ay isinagawa sa Pambansang Dambana ni Sta. Ana na alas-5 pa lamang ng madaling araw ay tigib na ng tao, samantalang ang bawat bukana ng bakuran ng simbahan  ay may nagtinda ng palaspas.  (Nina Dino Balabo, Jedd Santos,  Elaine Bautista, at Anjeline Domingo).

Mayor Natividad nakaligtas, body guard nasawi, 2 pa sugatan sa aksidente

Makikita sa larawang kuha ni Kevin De Guzman ang pinsala sa sasakyan ni Mayor Natividad matapos ang aksidente. Nasa ibaba naman ang larawan ni Roderick Santiago na kuha ni Rolan Surio.

PULILAN, Bulacan—Ilang araw bago sumapit ang ika-30 kaarawan ni Roderick Santiago ay biniro ang mga kaibigan na bumisita sa kanyang bahay sa Barangay Canalate sa Malolos upang samahan siya sa pagdiriwang.

Ngunit hindi lamang mga inimbita niya ang dumating sa sa kanyang bahay, sa halip ay ang iba pang mga kaibigan, mga kakilala, kaanak at mga kasama sa trabaho.

Ang kanilang pagdalaw ay hindi lamang upang gunitain ang kaarawan ni Santiago, kundi upang ipagluksa ang kanyang pagkasawi noong Huwebes ng gabi, ilang oras bago sumapit ang kanyang ika-30 kaarawan.

Si Santiago ay nasawi matapos araruhin ng isang 14 wheeler trailer truck ang Mitsubishi Montero ni Mayor Christian Natividad ng Malolos noong Enero 30 sa Barangay Sto. Cristo sa bayang ito.

Nasugatan sa nasabing aksidente ang alkalde maging ang driver na si Nicanor Reyes at isa pang body guard na nakilalang si Maverick Jake Perez.

Bilang isa sa mga close in body guard ni Natividad, si Santiago ay nakaupo sa likod ng driver na si Reyes habang minamaneho sasakayan; samantalang si Natividad ay nasa harap katabi ni Reyes, at si Perez ay nasa likod ni Natividad, katabi ni Santiago.

Batay sa imbestigasyon ng pulisya, kasalukuyang tinatahak ang sasakyan ni Natividad ang kahabaan ng kalsada mula sa Baliwag patungo sa Plaridel sa bahagi ng Barangay Santo Cristo sa bayang ito noong  Huwebes, bandang alas-10:15 ng gabi.

Payapa ang biyahe ng sasakyan ngunit pagdating sa kanto ng Sto.Cristo at Plaridel-Pulilan diversion road ay inararo ito ng trailer truck na nagmula sa tulay ng Plaridel-Pulilan at patungo sa junction ng Pulilan.

Ang tinamaang bahagi ng sasakyan ay ang panig ng driver na si Reyes ngunit higit na mas malaki ang tama sa bahagi kung saan nakaupo si Santiago.

Nasugatan si Natividad at mga kasama niya, samantalang nawasak ang kanyang sasakyan.

Naisugod pa sa Bulacan Medical Center si Santiago, ngunit binawian din ng buhay sanhi ng mga tinamong pinsala sa katawan.

Habang sinusulat ang balitang ito ay wala pang inilalabas na opisyal na pahayag ang tanggapan ni Natividad hinggil sa kanyang kalagayan, ngunit ilang kaibigan ang nagsabing, ligtas ang alkalde at nasa maayos na kondisyon.

Sumuko naman ang driver ng trailer truckna na nakilalang Roger Garces na nagmula sa Tandang Sora sa Quezon City.

Nahaharap naman sa kasong reckless imprudence resulting to damage to property si Garces na kasalukuyang nasa kustodiya ng pulisya ng Pulilan.  Dino Balabo at Rommel Ramos

KAPAG NABUGTA ANG ANGAT DAM: 100,000 ang masasawi sa Bulacan

Bahang hatid ng bagyong Pedring at Quiel sa Hagonoy noong 2011.

MALOLOS CITY—Hindi bababa sa 100,000 Bulakenyo ang maaaring masawi kapag nasira ang Angat Dam, ayon sa mataas na opisyal ng Engineering and Development Corporation of the Philippines (EDCOP) na nagsagawa ng pag-aaral sa nasabing dam noong 2012.

Kaugnay nito, ikinakasa ng Kapitolyo ang isang malawakang earthquake at dam break drill ngayong Disyembre kung saan ay kasama ang malalaking pamantasan sa lalawigan bilang paghahanda sa posibilidad ng malakas na lindol na maaaring sumira sa Angat Dam at sumalanta sa Bulacan.

Noel Ortigas

Ang paghahanda ay bahagi ng pagpapataas ng kakayahan ng mga Bulakenyo sa mga kalamidad matapos masalanta ng magkakasunod na kalamidad ang ibat-ibang bahagi ng bansa na kumitil sa libo- libong buhay.

Ngunit kung ang pag-uusapan ay ang bilang ng nasawi sa Visayas na umaabot sa mahigit 5,560 matapos manalasa ang bagyong Yolanda, ito ay katiting lamang kumpara sa posibleng maging bilang ng masasawi sa Bulacan at ilang bayan sa Pampanga at Kalakhang Maynila.

Sa panayam kay Noel Ortigas, executive vice president ng EDCOP, sinabi niya ng tuwiran sa Mabuhay na aabot sa 50  hanggang 60 porsyento ng Bulacan ang maaapektuhan ng posibleng pagkasira ng Angat Dam. Ang pahayag na ito ay dalawang beses na nilinaw kung saan ay binanggit na umaabot na sa halos tatlong milyon na ang populasyon ng lalawigan.

Ayon kay Ortigas, “hindi naman lahat na yon ay fatal, may makaka- survive din” at idinagdag pa na batay sa kanialng pag-aaral may mga bahagi ng Bulacan na aabot sa 10 hanggang 30 metro ang lalim ng tubig, may bahagi rin na lima hanggang 10 metro at tatlo hanggang limang metro lamang.

Ngunit batay sa pagaaral ni Inhinyero Roderick Dela Cruz, isang dam safety expert na nagmula sa Hagonoy na nakabase sa Amerika, posibleng umabot sa 60 talampakan ang bahang ihahatid sa Hagonoy at ibang bahagi ng Bulacan kung masisira ang Angat Dam.

Inhinyero Dela Cruz

Inihalimbawa niya na noong 2011 ay 1,500 cubic meters lamang ng tubig ang pinatapon ng Angat Dam ay lumubog sa mahigit isang metrong baha ang Hagonoy. Kung masisira ang Angat Dam, tinatayang aabot sa mahigit 850-milyon kubiko metro ng tubig ang raragasa.

Dahil dito, higit pang inusisa ng Mabuhay si Ortigas kung ilan sa maaapektuhang 50 hanggang 60 porsyento ng tatlong milyong populasyon ng Bulacan ang posibleng masawi. Hindi agad kumibo si Ortigas, ngunit nang magbigay ng numero ang mamamhayag na ito tulad ng 100,000 ay umayon siya.

Si Ortigas ay nakapanayam ng Mabuhay matapos ang isang pulong ng mga bumubuo sa Angat Dam Break Technical Working Group na naghahanda ng emergency action plan.

Ngunit para sa mga opisyal ng Bulacan, ang bilang na ito ay konserbatibo. Sa hiwalay na panayam kay Gob.Wilhelmino Alvarado, inihalimbawa niya ang pinsalang ihahatid sa Bulacan ng posibleng pagkasira ng Angat Dam sa pagsabog ng isang bombang nukleyar.

Angat Dam

“Parang nuclear yan na sumabog, halos walang matitira,”sabi ni Alvarado. Una rito, sinabi ng gobernador na kapag nasira ang Angat Dam ay “sa West Philippine Sea na tayo pupulutin.” Gayunpaman, sinabi ng gobernador na ang mga pahayag na ito ay hindi upang takutin ang mga Bulakenyo.

Sa halip binigyang diin niya na ito ay isang pagtatangka sa pagmumulat ng isipan ng bawat isa upang bigyang importansiya ang paghahanda. Iginiit pa ni Alvarado na lubhang mahalaga ang paghahanda ng bawat mamamayan sa isang malawakang delubyo.

“Lindol ang pinag-uusapan natin, kapag umuga yan, hindi lang naman dito sa Bulacan ang apektado at hindi lang Angat Dam, dahil yung West Marikina Valley Faultline ay hanggang Batangas. So, marami ang mapipinsala, at marami ang mangangailangan ng tulong. Sino ang tutulong sa atin, kundi tayo rin,” sabi ni Alvarado. Dino Balabo

Bahang may lalim na 60 feet ang magpapalubog sa Bulacan pag nasira ang dam?

  

HAGONOY, Bulacan—Alam ba ninyo kung gaano kalalim ang bahang magpapalubog sa Bulacan kung sakaling masisira ang Angat Dam?

May nagsasabing depende sa lugar, pero may nagsasabing isa hanggang 30 metro ang lalim ng bahang raragasa pag nasira ang Angat Dam na matatagpuan sa bulubunduking bahagi ng bayan ng Norzagaray. 

Batay sa ulat ng Tonkin & Taylor International, ang kumpanyang nagsagawa ng anim na buwang feasibility study sa Angat Dam, ang ang bahang may lalim na 10 hangang 30 metro ay maaring maranasan sa mga bayan ng Angat, Bustos, Baliwag, San Rafael at Plaridel.

Sa ibabang bahagi naman ng Ilog Angat kung saan matatagpuan ang mga bayan ng Calumpit, Hagonoy, at Paombong ay tinatayang aabot lamang sa isa hanggang aqpat na metro ang lalim. 

Ang bawat isang metro ay katumbas ng tatlong talampakan kaya’t ang 20 metro o 30 metro ay nakakatumbas ng 60 hanggang 90 talampakan.

Ngunit batay sa pag-aaral ni Inhinyero Roderick Dela Cruz, ang ulat ng Tonkin & Taylor ay posibleng bumaba ng 20 metro o tumaas pang 20 metro. 

Ito ay ang tinatawag na margin of error na ayon sa ulat ay 20 meters plus or minus.

  

Ayon kay Dela Cruz, walang dapat ipangamba kung ang ulat ng Tonkin & Taylor ay lalabas na minus 20 meters.

Ito ay nangangahulugan na halos walang baha sa bayan ng Hagonoy na sinasabing lulubog sa isa hanggang apat na metrong lalim ng baha.

  

Ngunit paano kung ang pagtaya ng Tonkin & Taylor ay mali at ang lumabas na baha ay plus 20 meters.

“Delikado yan, wala na tayong mapupuntahan,” ani Dela Cruz ngunit iginiit na “hindi na tinatakot natin ang taumbayan, dapat lang kasi na nauunawaan natin ang mga posibilidad upang mas higit tayong handa.”

  

Ilan sa mga pinagbabasihan ni Dela Cruz ng pananaw na posibleng maging plus 20 meters ang bahang ihahatid ng posibleng pagkasira ng dam ay ang karanasan noong 1978 at nitong 2011 kung kailan nanalasa ang mga bagyong Pedring at Quiel.

Matatandaan na noong Oktubre 1978, lumubog sa anim hanggang pitong talampakang baha ang bayan ng Hagonoy matapos ang bagyong Kading dahil sa nagkamali ang namamahala sa Angat Dam.

  

Batay sa tala, aksidenteng napalaki ang bukas sa floodgate ng ng Angat Dam at tumapon ang 5,000 cubic meters per second ng tubig sa Ilog Angat na naging sanhi ng pagkasawi ng may 100 katao at pagkasalanta ng maraming ari-arian.

 Noonfg 2011, lumubog sa tatlo hanggang limang talampakang baha ang Hagonoy dahil sa pagpapatapon ng may 1,500 cms a tubig ng Angat Dam.

 “Simpleng subjective analysis lang ito, kung 5,000 cms ipinatapon ng Angat Dam noong 1978 at lumubog sa halos dalawang metrong baha ang Hagonoy, paano kung masira ang dam,” sabi ni Dela Cruz.

 Batay sa tala ng National Power Corporation, ang Angat Dam ay may kakayahang magtinggalng mahigit sa 800-milyong kubiko metro ng tubig; at ito ay posibleng rumagsang lahat kung masisira ang dam.

 Ayon kay Dela Cruz, tinataya ng Tonkin & Taylor na aabot sa 22,000 cms ng tubig ang tatapon sa Angat River pag nasira ang dam.

 Ito ay nangangahulugan na posibleng umabot sa 20 metro o 60 talampakang lalim ng tubig ang maghpalubog sa bayan ng Hagonoy dahil noong 1978 ay 5,000 cms lamang ang tumapon ngunit halos dalawang metro ang lalim na nagpalubog sa nasabing bayan.

 Sa kabila ng pagsusuring ito,ipinayo ni Dela Cruz ang dagdag na pag-aaral upang higit na matantiyan ang posibleng baha na ihatid ng pagkasira ng dam.

 Binigyang diin niya na hindi ito maaring ipagwalang-bahala dahil buhay at kamatayan ang nakataya.

 Matatandaan na ilang araw bago manalsa ang bagyong Ondoy sa kalakhang Maynila at mga bayan ng Sta.Maria,Marilao,Bocaue at Lungsod ng Meycauayan noong Setyembre 2009 ay naging bisita ng Sangguniang Panglalawigan ng Bulacan si Dr. Renato Solidum, ang direktor ng Philippine Institute of Volcanology and Seismology (Phivolcs).

 Sa kanyang pahayag sa Sangguniang Panglalawigan na noo’y pinamumunuan ni Bise Gob. Wilhelmino Alvarado, nagbabala si Solidum na dapat paghandaan ng Bulacan ng posibilidad na masira ang Angat Dam.

 Sa panayam ng Mabuhay matapos ang kanyang presentasyon sa Sangguniang Panglalawigan, itinanong kung anogn antas ng paghahanda ang dapat gawin ng Bulacan.

Ayon kay Solidum,” Bulacan must prepare for the worst!” Dino Balabo