KAPAG NABUGTA ANG ANGAT DAM: 100,000 ang masasawi sa Bulacan

Bahang hatid ng bagyong Pedring at Quiel sa Hagonoy noong 2011.

MALOLOS CITY—Hindi bababa sa 100,000 Bulakenyo ang maaaring masawi kapag nasira ang Angat Dam, ayon sa mataas na opisyal ng Engineering and Development Corporation of the Philippines (EDCOP) na nagsagawa ng pag-aaral sa nasabing dam noong 2012.

Kaugnay nito, ikinakasa ng Kapitolyo ang isang malawakang earthquake at dam break drill ngayong Disyembre kung saan ay kasama ang malalaking pamantasan sa lalawigan bilang paghahanda sa posibilidad ng malakas na lindol na maaaring sumira sa Angat Dam at sumalanta sa Bulacan.

Noel Ortigas

Ang paghahanda ay bahagi ng pagpapataas ng kakayahan ng mga Bulakenyo sa mga kalamidad matapos masalanta ng magkakasunod na kalamidad ang ibat-ibang bahagi ng bansa na kumitil sa libo- libong buhay.

Ngunit kung ang pag-uusapan ay ang bilang ng nasawi sa Visayas na umaabot sa mahigit 5,560 matapos manalasa ang bagyong Yolanda, ito ay katiting lamang kumpara sa posibleng maging bilang ng masasawi sa Bulacan at ilang bayan sa Pampanga at Kalakhang Maynila.

Sa panayam kay Noel Ortigas, executive vice president ng EDCOP, sinabi niya ng tuwiran sa Mabuhay na aabot sa 50  hanggang 60 porsyento ng Bulacan ang maaapektuhan ng posibleng pagkasira ng Angat Dam. Ang pahayag na ito ay dalawang beses na nilinaw kung saan ay binanggit na umaabot na sa halos tatlong milyon na ang populasyon ng lalawigan.

Ayon kay Ortigas, “hindi naman lahat na yon ay fatal, may makaka- survive din” at idinagdag pa na batay sa kanialng pag-aaral may mga bahagi ng Bulacan na aabot sa 10 hanggang 30 metro ang lalim ng tubig, may bahagi rin na lima hanggang 10 metro at tatlo hanggang limang metro lamang.

Ngunit batay sa pagaaral ni Inhinyero Roderick Dela Cruz, isang dam safety expert na nagmula sa Hagonoy na nakabase sa Amerika, posibleng umabot sa 60 talampakan ang bahang ihahatid sa Hagonoy at ibang bahagi ng Bulacan kung masisira ang Angat Dam.

Inhinyero Dela Cruz

Inihalimbawa niya na noong 2011 ay 1,500 cubic meters lamang ng tubig ang pinatapon ng Angat Dam ay lumubog sa mahigit isang metrong baha ang Hagonoy. Kung masisira ang Angat Dam, tinatayang aabot sa mahigit 850-milyon kubiko metro ng tubig ang raragasa.

Dahil dito, higit pang inusisa ng Mabuhay si Ortigas kung ilan sa maaapektuhang 50 hanggang 60 porsyento ng tatlong milyong populasyon ng Bulacan ang posibleng masawi. Hindi agad kumibo si Ortigas, ngunit nang magbigay ng numero ang mamamhayag na ito tulad ng 100,000 ay umayon siya.

Si Ortigas ay nakapanayam ng Mabuhay matapos ang isang pulong ng mga bumubuo sa Angat Dam Break Technical Working Group na naghahanda ng emergency action plan.

Ngunit para sa mga opisyal ng Bulacan, ang bilang na ito ay konserbatibo. Sa hiwalay na panayam kay Gob.Wilhelmino Alvarado, inihalimbawa niya ang pinsalang ihahatid sa Bulacan ng posibleng pagkasira ng Angat Dam sa pagsabog ng isang bombang nukleyar.

Angat Dam

“Parang nuclear yan na sumabog, halos walang matitira,”sabi ni Alvarado. Una rito, sinabi ng gobernador na kapag nasira ang Angat Dam ay “sa West Philippine Sea na tayo pupulutin.” Gayunpaman, sinabi ng gobernador na ang mga pahayag na ito ay hindi upang takutin ang mga Bulakenyo.

Sa halip binigyang diin niya na ito ay isang pagtatangka sa pagmumulat ng isipan ng bawat isa upang bigyang importansiya ang paghahanda. Iginiit pa ni Alvarado na lubhang mahalaga ang paghahanda ng bawat mamamayan sa isang malawakang delubyo.

“Lindol ang pinag-uusapan natin, kapag umuga yan, hindi lang naman dito sa Bulacan ang apektado at hindi lang Angat Dam, dahil yung West Marikina Valley Faultline ay hanggang Batangas. So, marami ang mapipinsala, at marami ang mangangailangan ng tulong. Sino ang tutulong sa atin, kundi tayo rin,” sabi ni Alvarado. Dino Balabo

Bahang may lalim na 60 feet ang magpapalubog sa Bulacan pag nasira ang dam?

  

HAGONOY, Bulacan—Alam ba ninyo kung gaano kalalim ang bahang magpapalubog sa Bulacan kung sakaling masisira ang Angat Dam?

May nagsasabing depende sa lugar, pero may nagsasabing isa hanggang 30 metro ang lalim ng bahang raragasa pag nasira ang Angat Dam na matatagpuan sa bulubunduking bahagi ng bayan ng Norzagaray. 

Batay sa ulat ng Tonkin & Taylor International, ang kumpanyang nagsagawa ng anim na buwang feasibility study sa Angat Dam, ang ang bahang may lalim na 10 hangang 30 metro ay maaring maranasan sa mga bayan ng Angat, Bustos, Baliwag, San Rafael at Plaridel.

Sa ibabang bahagi naman ng Ilog Angat kung saan matatagpuan ang mga bayan ng Calumpit, Hagonoy, at Paombong ay tinatayang aabot lamang sa isa hanggang aqpat na metro ang lalim. 

Ang bawat isang metro ay katumbas ng tatlong talampakan kaya’t ang 20 metro o 30 metro ay nakakatumbas ng 60 hanggang 90 talampakan.

Ngunit batay sa pag-aaral ni Inhinyero Roderick Dela Cruz, ang ulat ng Tonkin & Taylor ay posibleng bumaba ng 20 metro o tumaas pang 20 metro. 

Ito ay ang tinatawag na margin of error na ayon sa ulat ay 20 meters plus or minus.

  

Ayon kay Dela Cruz, walang dapat ipangamba kung ang ulat ng Tonkin & Taylor ay lalabas na minus 20 meters.

Ito ay nangangahulugan na halos walang baha sa bayan ng Hagonoy na sinasabing lulubog sa isa hanggang apat na metrong lalim ng baha.

  

Ngunit paano kung ang pagtaya ng Tonkin & Taylor ay mali at ang lumabas na baha ay plus 20 meters.

“Delikado yan, wala na tayong mapupuntahan,” ani Dela Cruz ngunit iginiit na “hindi na tinatakot natin ang taumbayan, dapat lang kasi na nauunawaan natin ang mga posibilidad upang mas higit tayong handa.”

  

Ilan sa mga pinagbabasihan ni Dela Cruz ng pananaw na posibleng maging plus 20 meters ang bahang ihahatid ng posibleng pagkasira ng dam ay ang karanasan noong 1978 at nitong 2011 kung kailan nanalasa ang mga bagyong Pedring at Quiel.

Matatandaan na noong Oktubre 1978, lumubog sa anim hanggang pitong talampakang baha ang bayan ng Hagonoy matapos ang bagyong Kading dahil sa nagkamali ang namamahala sa Angat Dam.

  

Batay sa tala, aksidenteng napalaki ang bukas sa floodgate ng ng Angat Dam at tumapon ang 5,000 cubic meters per second ng tubig sa Ilog Angat na naging sanhi ng pagkasawi ng may 100 katao at pagkasalanta ng maraming ari-arian.

 Noonfg 2011, lumubog sa tatlo hanggang limang talampakang baha ang Hagonoy dahil sa pagpapatapon ng may 1,500 cms a tubig ng Angat Dam.

 “Simpleng subjective analysis lang ito, kung 5,000 cms ipinatapon ng Angat Dam noong 1978 at lumubog sa halos dalawang metrong baha ang Hagonoy, paano kung masira ang dam,” sabi ni Dela Cruz.

 Batay sa tala ng National Power Corporation, ang Angat Dam ay may kakayahang magtinggalng mahigit sa 800-milyong kubiko metro ng tubig; at ito ay posibleng rumagsang lahat kung masisira ang dam.

 Ayon kay Dela Cruz, tinataya ng Tonkin & Taylor na aabot sa 22,000 cms ng tubig ang tatapon sa Angat River pag nasira ang dam.

 Ito ay nangangahulugan na posibleng umabot sa 20 metro o 60 talampakang lalim ng tubig ang maghpalubog sa bayan ng Hagonoy dahil noong 1978 ay 5,000 cms lamang ang tumapon ngunit halos dalawang metro ang lalim na nagpalubog sa nasabing bayan.

 Sa kabila ng pagsusuring ito,ipinayo ni Dela Cruz ang dagdag na pag-aaral upang higit na matantiyan ang posibleng baha na ihatid ng pagkasira ng dam.

 Binigyang diin niya na hindi ito maaring ipagwalang-bahala dahil buhay at kamatayan ang nakataya.

 Matatandaan na ilang araw bago manalsa ang bagyong Ondoy sa kalakhang Maynila at mga bayan ng Sta.Maria,Marilao,Bocaue at Lungsod ng Meycauayan noong Setyembre 2009 ay naging bisita ng Sangguniang Panglalawigan ng Bulacan si Dr. Renato Solidum, ang direktor ng Philippine Institute of Volcanology and Seismology (Phivolcs).

 Sa kanyang pahayag sa Sangguniang Panglalawigan na noo’y pinamumunuan ni Bise Gob. Wilhelmino Alvarado, nagbabala si Solidum na dapat paghandaan ng Bulacan ng posibilidad na masira ang Angat Dam.

 Sa panayam ng Mabuhay matapos ang kanyang presentasyon sa Sangguniang Panglalawigan, itinanong kung anogn antas ng paghahanda ang dapat gawin ng Bulacan.

Ayon kay Solidum,” Bulacan must prepare for the worst!” Dino Balabo

Bustos at Ipo dam, tuloy sa pagpapakawala ng tubig

Patuloy pa rin ang pagpapatapon ng tubig ng dalawang dam sa Bulacan dahil na rin sa patuloy na pag-ulan haqtid ng bagyong Maring.

Mula kahapon ang Ipo dam ay nagpapakawala pa rin ng tubig ngayon sa lakas na 36.9cms sa isang radial gate nito ng 0.2 meters.

Ang water level ng Ipo dam ay 100.18meters sa spilling level nito na 101meters.

Tuloy tuloy din sa pagpapakawala ang Bustos dam sa lakas na 96.88cms sa water elevation na 17.50meters.

Umabot na rin kasi sa over flowing level ang Bustos dam.

Ayon kay Engr. Precioso Pangilinan, operations engineer ng National Irrigation Administration, kailangan nilang magbawas ng tubig dahil sa malakas ang inflow ng tubig mula sa Bayabas river.

Dagdag pa daw dito ang pagpapatapon ng tubig mula sa ipo dam kayat kahapon pa lamang ay nagbawas na sila ng tubig.

Ito daw ay bahagi ng kanilang preemptive releasing upang maiwasan na maipunan sila ng maraming tubig.

Kailangan na rin daw kasing pangalagaan ang Bustos dam na may kahinaan na at nas estado na kailangan na nito ng rehabilitasyon.

Paliwanag ni Pangilinan na kapag umakyat kasi sa 18meters ang taas ng tubig sa Bustos dam ay otomatikong bubukas ang dalawang rubber dam nito na magpapakawala ng tig-500cms na siyang magpapabaha sa bayan ng Calumpit at Hagonoy.

Kayat ngayon pa lamang aniya ay unti-unti na silang nagbabawas ng tubig upang makayanan ng Angat river ang kanilang inilalabas na tubig.

Aniya, inaasahan na sila ay magpapakawala ng tubig hanggang sa Miyerkules. 

Sa ngayon ay maliit lamang aniya ang kanilang inilalabas at hindi naman ito makakalikha ng pagbaha ngunit sakaling lumakas pa ang ulan dito ay maoobliga na daw silang maglakas ng ipinatatapong tubig.

Samantala, baha din sa ilang lugar sa Bulacan dahil sa patuloy na pag-ulan.

Lubog sa baha ang Tikay Elementary school. Sa bukana pa lamang nito ay kita na ang hanggang tuhod na lalim ng tubig.

Hanggang tuhod din ang baha sa baranggay Sto Rosario, Caingin, Bagna, Matimbo at Panasahan sa Malolos.

Lubog din sa baha ang halos lahat ng baranggay sa Hagonoy dahil sa pag-ulan at high tide.

Nasa tatlo hanggang apat na talampakan ang lalim ng tubig ang ilang lugar sa Hagonoy.

Pitong bayan naman ang apektado din ng pag-ulan at high tide sa bayan ng Bulakan na hanggang apat na talampakan din ang lalim ng tubig.

Ito ay ang mga baranggay Bagong Bayan, San Nicolas, Taliptip, Perez, Bambang, Sta. Ana at Sta. Inez.

Hanggang dalawang talampakan naman ang lalim ng tubig sa mga baranggay ng Tawiran, Lawa, Hulo, Paco , Binauangan, Salambao, Panghulo at Paliwas. Jose R. Ramos

Saan pwedeng magtayo ng socialized housing sa Bulacan?

MALOLOS--Nagpahayag ng suporta si Gob. Wilhelmino Alvarado  sa mga programa ng administrasyong Aquino sa paglilinis ng mga estero sa kalakhang Maynila sa pamamagitan ng paglilipat ng mga iskwater.

Ito ay kaugnay ng moratorium sa Lungsod ng SJDM hinggil sa pagpapatigil sa pagpapatayo ng socialized housing.

Ayon sa gobernador, kahit may moratorium sa SJDM, may iba pang mga bayan sa lalawigan na maaring pagtayuan ng mga socialized housing projects na malilipatan ng mga iskwater.

Kabilang dito ang mga bayan ng Pandi, Bustos, San Rafael, San Ildefonso at Norzagaray.

Sa kabila naman ng pagbubukas ng ilang bayan para sa mga socialized housing, iginiit ni Alvarado na dapat ay magkaroon ng tamang koordinasyon sa kanya at maging sa mga punong bayan.

Bukod rito, ipinaalala niya na anumang socialized housing project ang itayo sa ibang bayan sa lalawigan, ito ay kailangan pa ring sumunod samga umiiral na land use plan.

Idinagdag paniya na bukod samga iskwater sa Maynila, mayroon ding mga iskwater sa lalawigan ng Bulacan na dapat bigay ng marangal na tirahan sa mga mas ligtas na lugar.

Ito ay dahil sa ang mga Bulakenyong iskwater ay karaniwang nakatira sa mga gilid ng ilog at sapa na natukoy bilang mga geo-hazard areas.

Isa sa halimbawa ay ang may 6,000 iskwater sa SJDM, na ayon kay Ignacio ay unti-unti na ring naililipat dahil ang 10 porsyento ng mga proyektong pabahay ay ipinagkakaloob sa mga iskwater sa lungsod na ito.

Ang lungsod ng SJDM ito ay sinasabing dating isang barangay lamang ng lungsod ng Meycauayan, ngunit ito ang may pinakamataas na bilang ng populasyon sa lalawigan ngayon.

Ito ay dahil na rin sa mahigit 50 taong paglilipat ng mga iskwater sa kalakhang Maynila patungo sa lungsod na ito.

Batay sa mga tala, ang mga unang iskwater na inilipat sa SJDM ay ang mga retiradong sundalong nakatira sa gilid ng Fort Bonifacio sa Taguig.

Ngunit noong 1959 ay naapektuhan sila ng bahang hatid ng malakas na bagyo at inilipat sa dating Haceinda Sapang Palay, sa silangang bahagi ng SJDM.

 

Nasundan pa ito na mga sunod-sunod na maramihang paglilipat ng mga iskwater mula sa Intramuros, Maynila noong Disyembre 3,1963.

Ito ay matapos puwersahin ni dating Manila Mayor Antonio Villegas ang paglilipat ng mga iskwater na sa Intramuros, sa pamamagitan ng pagbabaklas ng kanilang mga barong-barong.

Ang mga pamilya ng iskwater ay isinakay sa trak at inihatid sa Sapang Palay sa kalagitnaan ng gabi.

Bukod rito, sinasabi ng mga nakasama sa unang inihatid na ibinaba lang sila sa trak at umalis, at wala pang bahay na nakatayo na malilipatan.

Ayon kay Fr. Edward Kelly, isang pari nanagmula sa Ireland at naboluntaryong magsagawa ng misyon sa Sapang Palay, umabot sa 20,000 pamilya ang nailipat sa Sapang Palay sa pagitan ng Disyembre  1963 at Abril 1964.

Si Kelly ay dumating sa bansa noong 1961, at nagsimula ng kanyang misyon sa Sapang Palay noong Mayo 1964.  Siya ay kasalukuyang pa ring nakatira sa Sapang Palay. Dino Balabo